Thông tin dinh dưỡng, Lối sống khoẻ

Không ăn gluten có thật sự cải thiện sức khỏe?

gluten free có tốt không

Hiện nay, chế độ ăn không gluten (gluten free) ngày càng nhận được sự quan tâm của nhiều người bởi các lợi ích sức khỏe mà nó có thể mang lại. Vì vậy, không khó để tìm thấy vô số tựa sách, chuyên gia dinh dưỡng và quảng cáo ủng hộ cho chế độ ăn này. Tuy nhiên, việc không ăn gluten có thực sự cải thiện sức khỏe của bạn, hay đó chỉ là một chế độ ăn bị thổi phồng hiệu quả?

Gluten là gì?

Gluten là một loại protein có trong nhiều loại ngũ cốc như lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen. Ngoài ra, loại protein này còn được tìm thấy trong các thực phẩm như bánh mì, nui, bánh pizza và các loại ngũ cốc ăn sáng. Nhìn chung, nó không cung cấp các chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể. Hầu hết mọi người có thể tiêu thụ chất này mà không gặp bất kỳ vấn đề nào, tuy nhiên những người mắc bệnh celiac (một loại bệnh đường ruột do mẫn cảm với loại protein này, gây khó khăn cho việc tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng từ thức ăn) thì không nên ăn chất đó.

Gluten là một loại protein có trong nhiều loại ngũ cốc như lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen.

Những người mắc bệnh celiac sẽ có phản ứng miễn dịch hạn chế và nhạy cảm với loại protein này, gây tổn thương màng ruột non và một số bộ phận cơ thể khác khi tiêu thụ gluten. Theo ước tính hiện tại, có tới 1% dân số trên thế giới mắc phải tình trạng này.

Vì vậy, các bệnh nhân mắc bệnh celiac cần có một chế độ ăn không gluten để tránh tình trạng viêm và một số triệu chứng nghiêm trọng khác. Trước đây, việc tìm kiếm các loại thực phẩm không chứa gluten vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, ngày nay đã có nhiều cửa hàng thực phẩm và nhà hàng cung cấp các lựa chọn không chứa gluten bên cạnh các loại thực phẩm thông thường, với hương vị và chất lượng không hề kém cạnh.

Ngoài việc có thể dễ dàng tìm thấy các thực phẩm không chứa gluten, những quảng cáo về hiệu quả của chế độ ăn này cũng khiến nhiều người mặc dù không mắc bệnh celiac vẫn muốn áp dụng chế độ ăn gluten-free. Theo kết quả của một khảo sát gần đây, có khoảng 20% – 30% dân số Mỹ đã từng hoặc đang áp dụng chế độ ăn không gluten.

Những ai nên loại bỏ gluten ra khỏi chế độ ăn?

Như đã đề cập, gluten có thể gây tổn thương màng ruột non của những bệnh nhân celiac. Vì vậy, áp dụng một chế độ ăn không gluten là vô cùng cần thiết để hạn chế bệnh tật và duy trì tình trạng sức khỏe nếu bạn mắc bệnh này.

Ngoài ra, một số người có thể được chẩn đoán là nhạy cảm với loại protein này (không do celiac gây ra). Theo đó, kết quả kiểm tra bệnh celiac của họ có thể âm tính, tuy nhiên khi ăn các thực phẩm chứa chất này, họ sẽ có những triệu chứng như đau bụng thắt, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón. Một nguyên nhân khác có thể kể đến là dị ứng lúa mì.

không chỉ bệnh nhân celiac mà những người dị ứng với lúa mì hoặc cảm thấy không ổn khi ăn bánh mì, ngũ cốc,... cũng cần phải tránh loại protein này.

Chứng rối loạn này có thể được chuẩn đoán bằng cách thực hiện xét nghiệm trên da. Tuy nhiên, một số người cho rằng những xét nghiệm này không cho ra kết quả chính xác. Từ đó, mọi người bắt đầu gọi tình trạng trên là chứng quá mẫn cảm với gluten – một tình trạng chưa được xác định rõ ràng và cần nghiên cứu thêm.

Vì vậy, không chỉ bệnh nhân celiac mà những người dị ứng với lúa mì hoặc cảm thấy không ổn khi ăn bánh mì, ngũ cốc,… cũng cần phải tránh loại protein này.

Đối với những người không mắc bệnh celiac

Hiện nay, chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy chế độ ăn không gluten sẽ giúp cải thiện sức khỏe hoặc ngăn ngừa các bệnh, nếu bạn không phải là bệnh nhân celiac và có thể tiêu thụ chất này mà không gặp vấn đề gì. Tuy nhiên, những nghiên cứu trong tương lai có thể thay đổi nhận định này. Có thể một ngày nào đó chúng ta phát hiện ra rằng một số người không mắc bệnh celiac hoặc các triệu chứng của bệnh đường ruột cũng phải tránh loại protein đó.

Vì sao chế độ ăn không gluten lại phổ biến như vậy?

Có nhiều lý do khiến chế độ ăn gluten free trở nên phổ biến.

Có nhiều lí do khiến chế độ ăn này ngày càng trở nên phổ biến, có thể kể đến một số nguyên do như:

  • Trực giác: Mọi người thường có cảm giác rằng chế độ ăn này sẽ có ích cho sức khoẻ của mình.
  • Sự liên hệ về các chứng viêm: Được biết, protein này là nguyên nhân chính gây tổn thương màng ruột non ở những người mắc chứng celiac. Do đó, nhiều người (dù không mắc chứng celiac) cũng sẽ nghĩ rằng không tiêu thụ loại protein này có thể làm giảm nguy cơ mắc các chứng viêm, mặc dù ngày nay chưa có nghiên cứu nào chứng minh điều này.
  • Logic: Nếu gluten không tốt cho những người bệnh celiac, có lẽ chúng cũng có hại cho bản thân họ.
  • Sự quảng bá từ người nổi tiếng: Nếu một người nổi tiếng và được ngưỡng mộ khuyến khích từ bỏ gluten, nhiều người sẽ muốn thử ăn theo chế độ này.
  • Truyền miệng: Nghe lời kể của một người đã từng có các vấn đề về sức khỏe và cuối cùng cải thiện được sau khi loại bỏ gluten sẽ có tác động rất lớn đến mong muốn thử nghiệm chế độ này của mọi người.
  • Tiếp thị: Những lời quảng bá từ các nhà cung cấp sản phẩm không chứa gluten hoặc sách về chế độ ăn này có sức thuyết phục rất lớn, ngay cả khi hầu như không có nghiên cứu khoa học nào chứng minh tính hiệu quả này.

Những bất lợi của chế độ ăn không gluten

Bạn cần cân nhắc thật kĩ trước khi quyết định kiêng gluten bởi việc này có thể tiêu tốn một khoản chi phí không nhỏ và gây nên những rắc rối cho sức khỏe.

Nhiều người tin rằng chế độ ăn không chứa gluten sẽ tốt hơn cho sức khỏe vì họ được bổ sung nhiều khoáng chất và vitamin hơn so với các chế độ ăn bình thường. Tuy nhiên, điều này không thật sự đúng. Những thực phẩm không chứa gluten thường chứa ít axit folic, sắt và các chất dinh dưỡng khác.

Ngoài ra, các thực phẩm không gluten thường có ít chất xơ trong khi chứa nhiều đường và nhiều chất béo hơn. Theo một số nghiên cứu, những người theo chế độ ăn không gluten (bao gồm bệnh nhân celiac) sẽ có xu hướng tăng cân và béo phì hơn so với người bình thường.

Bên cạnh đó, thực phẩm không chứa gluten thường đắt hơn các thực phẩm thông thường mà không mang đến lợi ích sức khỏe đáng chú ý nào. Tương tự như thực phẩm hữu cơ, mọi người thường sẵn sàng chi một khoảng tiền nhiều hơn cho các loại thực phẩm mà họ nghĩ là tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, sự thật là không có hoặc rất ít bằng chứng cho thấy rằng thực phẩm hữu cơ (và thực phẩm không chứa gluten) có lợi cho sức khỏe của con người.

Đối với những người nhạy cảm với gluten

Nếu bạn vẫn cảm thấy ổn và không gặp bất kỳ triệu chứng nào về đường tiêu hóa khi tiêu thụ gluten, bạn có thể yên tâm về việc ăn thực phẩm có chứa gluten.

Tuy nhiên, nếu bạn có những triệu chứng liên quan đến tiêu thụ gluten hoặc bất kỳ triệu chứng bất thường nào, hãy liên hệ ngay với bác sĩ để được thăm khám kịp thời.

Một số triệu chứng đáng chú ý của bệnh celiac và nhạy cảm với gluten bao gồm:

  • Tiêu chảy
  • Đau bụng
  • Sụt cân và chán ăn
  • Đầy hơi hoặc cảm thấy đầy bụng
  • Phát ban ngứa
  • Chậm phát triển (ở trẻ em)

Ngày nay, một số phương pháp xét nghiệm có thể chẩn đoán bệnh celiac một cách chính xác, bao gồm xét nghiệm di truyền học, sinh thiết ruột và xét nghiệm huyết thanh lọc nhằm tìm một số kháng thể nhất định. Kết quả xét nghiệm sẽ giúp bạn xác định tình trạng sức khỏe của bản thân, từ đó nhận biết được loại thực phẩm nào bạn nên tránh hoặc có thể ăn mà không cần lo lắng.

Bên cạnh đó, bạn có thể nhận ra các nguyên nhân khác gây nên những tình trạng trên mà không đến từ gluten, ví dụ như đường lactose (đường trong sữa), hoặc một số căn bệnh phổ biến  không liên quan đến gluten như Crohn, loét dạ dày hoặc hội chứng ruột kích thích.

Tóm lại

Chúng ta đang sống trong thời đại mà nhận thức về gluten ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, đó có phải là một điều tốt? Nếu bạn là bệnh nhân celiac, đây chính là một bước tiến quan trọng khi ngày càng có nhiều thực phẩm không chứa gluten hơn trên thị trường, có nhãn mác rõ  ràng và giúp ích rất nhiều cho quá trình thực hiện chế độ ăn của bạn.

Mặt khác, có lẽ tác hại là loại protein này đang được phóng đại quá mức và chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy rằng chúng nguy hại cho sức khỏe của con người. Vì vậy, đừng để những lời quảng cáo từ các nhà cung cấp, người nổi tiếng hay các câu chuyện truyền miệng làm hạn chế thực đơn ăn uống của bạn. Việc chăm sóc sức khỏe nên dựa trên sự chẩn đoán và lời khuyên của bác sĩ có chuyên môn, chứ không phải là người nổi tiếng hay tác giả sách nào đó.

Lưu ý:
Những nội dung đăng tải trên Watsup đều mang mục đích hỗ trợ độc giả. Vui lòng xem kỹ ngày của lần nội dung cập nhật gần nhất (nếu có) đồng thời không dùng những thông tin này để thay thế cho lời khuyên từ bác sĩ hoặc chuyên gia y tế của bạn. 

Related Posts